Psikolojiye Giriş

PSİKOLOJİ

Psikolojiye Giriş

  • Psikoloji, 18. yüzyıla kadar felsefenin kapsamı içinde ele alınmıştır.
  • Wilhelm Wundt’un 1879’da deneysel psikoloji laboratuvarını kurmasıyla psikoloji bağımsız bir bilim dalı olarak kabul edilmiştir.
  • En genel anlamıyla, insan ve hayvan davranışlarını inceleyen bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.
  • Davranış: Bir organizmada yer alan ve bir organizma tarafından yapılan her türlü eylem.
  • Bu tanıma göre, bir organizmadaki tek bir sinir hücresinin harekete geçmesi gibi fizyolojik bir olay davranış olarak kabul edilmektedir.
  • Aynı zamanda, televizyon seyretmek, konuşmak, okumak vb eylemler de davranış olarak kabul edilmektedir.
  • Psikolojide incelenen davranışların nesnel olarak gözlenip ölçülebilmesi amaçlanır.
  • Psikolojide incelenen davranışlar üç grupta toplanabilir:
  • Gözlemci tarafından doğrudan gözlenebilen davranışlar: Jest, mimikler, konuşma gibi.
  • Dolaylı olarak gözlenebilen davranışlar: Zeka, düşünme, problem çözme, duygu ve heyecanlar.
  • Sinir sistemi faaliyetleri ve fizyolojik süreçler: Bunlara nörofizyolojik faaliyetler de denir. Bir davranışa bağlı olarak duyu organları ve kaslarda meydana faaliyetler, duyguların nörofizyolojik temelleri bu grupta incelenen konular arasındadır.

Psikoloji Biliminin Temel Amaçları

  • Betimleme: Birbirleriyle ilişkili olan davranışların ve davranışları belirleyen koşulların saptanmasını içerir. Davranışların ortak özelliklerine göre sınıflandırılmasını da içeriri.
  • Açıklama: Davranışları açıklayan genel ilke ve kuramların oluşturulmasını içerir.

  • Yordama: Davranışları önceden tahmin edebilmek. Araştırmalardan elde edilen bulgulara veya kuramlara dayanır.
  • Kontrol: Davranışın seçilen bir düzeye veya istenen bir biçime getirilmesini içerir. Burada da araştırma bulgularından ve temel kuramlardan yararlanılır.

Psikolojinin Dalları

  • Deneysel Psikoloji:

Fizyolojik psikoloji

Karşılaştırmalı psikoloji

  • Sosyal Psikoloji
  • Gelişim Psikolojisi
  • Uygulamalı Psikoloji

–Klinik psikoloji

–Okul ve eğitim psikolojisi

–Endüstri ve örgüt psikolojisi

–Danışmanlık psikolojisi

  • Psikometrik Psikoloji

Deneysel Psikoloji: Davranışı anlamak, açıklamak ve kontrol edebilmek için deneysel yöntemi kullanırlar.

  • Geniş bir alan olmakla birlikte çalışmaların çoğu davranışın fizyolojik temelleri, duyum, algı, güdü, öğrenme ve bellek gibi konuları kapsar.
  • Bu konularda temel süreçleri anlamayı, ilkeleri belirlemeyi ve kuramları oluşturmayı amaçlar.

Psikolojinin Dalları/Deneysel Psikoloji

  • Deneysel psikolojinin iki alt dalı vardır.
  • Fizyolojik psikoloji: Davranışın biyolojik temelleri incelenir. Sinir sistemi yapıları ve sinir sisteminin davranışa ilişkin süreçlerini belirlemeye yöneliktir.
  • Karşılaştırmalı psikoloji: Önce hayvan türünü kendi içinde ele alarak davranışlarını inceler, sonra da bu türlerin davranışlarını insan davranışlarıyla karşılaştırırlar.

Psikolojinin Dalları/Sosyal Psikoloji

  • Sosyal ortam veya uyarıcılar karşısındaki davranışları inceler.
  • Sosyolojiden temel farkı, inceleme birimi olarak bireyi almasıdır.
  • Bireylerin davranışlarının sosyal ortamlardan nasıl etkilendiğini ve bireylerin sosyal ortamı nasıl değiştirmeye çalıştığını inceler.
  • Grup yapısı, grup içinde birey, tutumlar, tutumların gelişmesi ve değişmesi, liderlik gibi konular incelenir.

Psikolojinin Dalları/Gelişim Psikolojisi

  • Organizmanın davranışında yaşam boyunca gözlenen biyolojik ve psikolojik değişiklikler incelenir.
  • Gelişimin değişik dönemlerinde ortaya çıkan davranışlar ile çeşitli çevre koşullarının ve kalıtımın davranışları nasıl etkilediğini araştırırlar.

Psikolojinin Dalları/Uygulamalı Psikoloji

  • Psikolojinin değişik dallarında yürütülen bazı çalışmalar ilerledikçe davranışa ilişkin bulguların, tekniklerin ve yöntemlerin toplumsal yaşamda karşılaşılan bazı sorunların çözümünde de yararlı olabileceği görülmüştür.

Psikolojinin Dalları/Uygulamalı Psikoloji

  • Klinik Psikoloji:

Kişiliğin gelişmesi ve bunu etkileyen faktörler ile anormal davranışlar, davranış bozuklukları (psikopatoloji) üzerinde çalışırlar.

Davranış bozuklukları olan bireylere nasıl yardım edileceğine dair araç, teknik ve yöntem geliştirirler, bunları uygularlar.

Klinik psikoloji, psikiyatri ile yakın etkileşim içindedir.

Psikiyatri ve klinik psikolog farklı eğitimlerden geçerler. Psikiyatride tıp eğitimi alınırken, klinik psikolojide ise psikoloji eğitimi alınır.

Psikolojinin Dalları/Uygulamalı Psikoloji

  • Okul ve Eğitim Psikolojisi:

Verimli öğrenme ortamlarının araştırılması ve bulguların eğitim ortamlarında uygulanması üzerinde çalışılır. Gelişim, öğrenme, başarı ve yeteneklerin ölçülüp değerlendirilmesi ve gibi konular bu alanın kapsamındadır. Öğrenme güçlüklerinin belirlenmesiyle ve özel eğitime ihtiyaç duyan bireylerle ilgilenilir.

  • Endüstri ve Örgüt Psikolojisi:

Endüstri ve işletmelerde kişilerin birbirleriyle işletmeyle olan etkileşimiyle ilgilenir. İşletmenin verimli çalışabilmesi için insan faktörü üzerinde çalışır. Personel seçme, hizmet-içi eğitim programları, iş verimini arttırma, performans değerlendirmesi vb.

  • Danışmanlık psikolojisi:

Bu alanda çalışan psikologlar, eğitim kurumlarında öğrencilerin eğitim-öğretime ilişkin ve bireysel sorunlarıyla ilgilenirler. Eğitim ve mesleki  konularda öğrencilere danışmanlık ve rehberlik yaparlar.

  • Psikometrik Psikoloji

Davranışın ölçülmesi ve değerlendirilmesiyle ilgilenir. İstatistiksel yöntemlerin psikolojiye uygulanması, davranışın açıklanmasında ve yordanmasında yararlanılabilecek matematiksel modellerin geliştirilmesi üzerinde çalışılır. Kadınlar ve erkekler saldırganlık açısından farklı mıdır? Bu soruya psikologlar nasıl yanıt ararlar? Araştırma bulguları, erkeklerin özellikle fiziksel saldırganlık açısından kadınlardan daha saldırgan davrandıklarını ortaya koymuştur. Cinsiyet farklılıkları saptanmıştır, betimlenmiştir.

  • Bu farkların nedenlerini açıklamak bir sonraki adımdır.
  • Gelişim psikologları, çocuk yetiştirme davranışlarına göre açıklayabilirler. “Erkek çocuk” ve “kız çocuk” gibi davranmanın öğretilmesi üzerinde duracaklardır.
  • Sosyal psikologlar, toplumda kadınların saldırgan davranışlarına konan engeller ile açıklayacaklardır.
  • Fizyolojik psikoloji ise bu farklılıkları anatomik ve bedensel süreçlerle açıklayacaklardır.
  • Bu açıklamaların her biri saldırganlıkta cinsiyet farklılıklarında dair bir kuramdır.

Psikolojide Kullanılan Araştırma Teknikleri

Giriş

  • Psikolojide çeşitli veri toplama yöntemleri vardır.
  • Bu yöntemlerden hangisinin seçileceği araştırmanın amacına ve konusuna bağlıdır.
  • Amacı uygulama olan dallarda genelde betimsel veya korelatif türden araştırmalar yapılır.
  • Amaç olarak daha çok davranışın temel ilke ve kuramlarını belirlemeyi hedef alan alt-dallarda deneysel türden araştırmalar yapılır.

Betimsel Araştırmalar

  • Davranışı betimlemeyi, ortak özelliklerine göre sınıflamayı ve birbiri ile ilgili davranışsal olayları belirlemeyi amaçlar. Temel teknikler şunlardır:
  • Doğal Gözlem
  • Sistematik Gözlem
  • Testler
  • Anket
  • Mülakat
  • Vaka incelemesi

Doğal Gözlem

  • Doğal ortamda, araştırmacının herhangi bir müdahalesi olmadan davranışın gözlenmesi.
  • Koşulları etkilemeye veya değişkenleri kontrol etmeye çalışmaz.
  • Örneğin, okuldaki öğrencilerin davranışlarının gözlenmesi.
  • Avantaj: Gözlenen davranış laboratuvardaki davranıştan daha doğaldır. Davranışla ilgili geniş bilgi sağlar.
  • Dezavantaj: Gözlemcinin varlığı gözlenen davranışları etkileyebilir. Gözlemcinin tuttuğu kayıtlar gözlemcinin yanlılığından etkilenebilir. Gözlemlerin diğer durumlara genellenebilirliği belli değildir.

Sistematik Gözlem

  • Davranışlar, araştırmacının belirlediği koşullar altında gözlenir.
  • Araştırmacının ilgilendiği belirli bir konu vardır.
  • Örneğin, öğrencilerin hangi öğrenme tekniğini tercih ettiklerini saptamak üzere yapılan bir araştırma sistematik gözlem yapmayı gerektirebilir.

Testler

  • Testler, belirli davranışları ve bu davranışlarla ilgili özellikleri ölçmede kullanılır.
  • Kişilik özellikleri, genel ve özel yetenekler, tutumlar vs.
  • Geçerlik-Güvenirlik

Mülakat

  • Bireylerin duygu ve düşüncelerini saptamada, bireyleri yakından tanımada kullanılan bir tekniktir.
  • Özellikle psikolojinin uygulamalı alanlarında kullanılır.
  • Klinik psikologlar davranış bozukluklarının saptanmasında bu tekniği kullanırlar.

Vaka İncelemesi

  • Uygulamalı dallara özgü bir tekniktir.
  • Bireyin geçmişi, çevresi, aile ilişkileri vs hakkında bireyin kendisinden ve diğer kaynaklardan veri toplanır.
  • Avantaj: Çok zengin, ayrıntılı bilgiler sağlar.
  • Dezavantaj: Vaka çalışmalarında genelleme yapmak güçtür. İncelenen kişi diğer insanları temsil etmeyebilir.

Örnek

Phineas Gage vakası:

Gage, 25 yaşında, Vermont’ta çalışan bir yol işçisidir. Bir kayayı parçalamak için güçlü bir patlayıcı kullanması gerekirken bir kaza olur ve büyük, metal bir çubuk kafatasına saplanır. 90 dakika içinde hastaya müdahale eden doktor, Gage’in son derece mantıklı konuştuğunu ve olayları tek tek anlattığını aktarmıştır. Kazadan önce yeterli, dengeli, çalışkan biri olarak bilinen vaka, sabırsız, inatçı, küfürlü konuşan biri haline dönüşür. Ayrıca geleceğe dair plan yapma becerisini yitirmiş gibidir. Bu vaka, bir müdahalenin bilişsel süreçler ve kişilik üzerinde ne derece etkili olabileceğini göstermesi adına nöropsikoloji literatürüne geçmiştir. Ayrıca bilişsel ve kişiliğe dair işlevlerdeki nedensel değişimin açık bir şekilde kazaya balı olduğunu kanıtlaması açısından önemli bulunmaktadır.

Deneysel Araştırmalar

  • Davranışın nedenlerini ve ön belirleyicilerini saptamak temel amaçtır.
  • Bağımlı değişken: Psikoloji araştırmalarında bağımlı değişken davranıştır. Davranışın bağımsız değişkendeki değişimlere göre nasıl değiştiği incelenir.
  • Bağımsız değişken

Deneysel Araştırmalar

  • Davranıştaki farklılıkların nedeni bağımsız değişken olabileceği gibi, çevresel, denek veya görev değişkenleri de olabilir.
  • Psikolojinin her konusu deneysel yolla incelenemez.
  • Ayrıca, bazı değişkenlerin değişimlenmesi mümkün olamaz (zeka, cinsiyet, yaş).
  • Avantaj: Değişkenlerin kontrol edilebilmesi neden-sonuç ilişkisine olanak tanır.
  • Dezavantaj: Aynı anda birçok değişken kontrol edilemez. Laboratuvar ortamı yapay bir ortamdır. Dış dünyada her şey kontrol edilemez. Dolayısıyla, sonuçlar günlük yaşama genellenebilirliği sorgulanabilir.

Korelatif Araştırmalar

Çevrede kendiliklerinden mevcut olan ve değişen, değişkenler incelenir. Birbirleriyle karşılıklı ilişki içinde olan değişkenler incelenir. Örneğin, kaygı düzeyi ile sınav başarısı arasındaki ilişki.

  • Avantaj: Başka araştırma yöntemleriyle incelenemeyen ilişkileri aydınlatabilir.
  • Dezavantaj: Nedensel ilişki göstermez. Neden-sonuç ilişkileri hakkında yargıya varmaya izin vermez.

%d blogcu bunu beğendi: